Zaman Sandığı & Çöl Saatinin Çalışma Prensibi

Zaman sandığı denen ve namaz vakitlerini bildiren aleti belkide görmüşsünüzdür.Görmediysen kısaca anlatayım.alet şu parçalardan meydana gelmiştir:

  • İçinde belli miktarda su bulunan silindir
  • Bu silindirin içindeki suyun üstüne konmuş içi boş bir bab
  • Bir ucu boş kaba bağlanmış,diğer ucu da silindirin baş kısmının üstüne konmuş ve içinde bir küre,altında da diğer bir taş bulunan kaba bağlı bir ip.Öyle ki,küre düşünce tasın içine düşecek ve tınlama sesleri işitilebilecek.

Aletin bütün bu parçaları tamamlanınca,silindir şeklindeki parçasının alt tarafında ölçülü bir delik açılır.Su,oradan damla damla aşağıya iner.Su tükenince,aletin,suyun yüzeyine konulmuş içi boş kab da alçalır.Böylece.Böylece bu kısma bağlı ip uzar.Kürenin bulundupu taraf hareket eder.Bu sırada küre yuvarlanarak tasın içine düşer ve tınlaması duyulur.Bu tınlama her bir saat başında vuku bulur.Aletin düzenli bir şekilde işleyebilir hale gelmesi,tam bir hesap-kitap sonucudur.Suyun damlayacağı deliğin genişliği belli bir genişliktedir.Bu hesapla bulunur.Suyun delikden muayyen miktarda damlaması,içi boş kabın aşağıya inmesi,ipin çekilmesi ve kürenin bulunduğu kabın harekete geçmesi birer tayin-takdir sonucunda meydana gelir.Taşın,kürenin içine düşüşü,başka bir harekete bu da üçüncü bir harekete,… sebep olabilir.Öyle ki bunlardan bir çok acayip hareketin meydana gelmesi de mümkündür.Fakat bütün bunların ilk sebebi,belli bir miktar suyun akması ve damlamasıdır.

  • Namaz vakitlerini bildiren bu aletin mahiyeti kısaca bundan ibarettir.Şimdi diyebiliriz ki;Bu aleti yapıp hazırlayan kişinin üç şeye ihtiyacı vardır:

1-)Tedbir;Bu lüzumlu hareketin hasıl olabilmesi için alete ne gibi parçaların,sebeplerin ve hareketlerin lüzumlu olduğunu kararlaştırmaktır.Buna hüküm denir.

2-)Aletin esas parçalarını teşkil eden kısımlarının imal edilmesidir.Yukarıda izah edildiği gibi,aletin esas parçaları;içinde su bulunan silindirik bir kısım,içi boş ve suyun yüzeyine konan bir kab,bu kaba bağlı bir ip,içinde küre bulunan bir kab ve kürenin içine düşeceği bir tasdır.İşte bu parçaların hazırlanmasına kaza denir.

3-)Düzgün ve ölçülü bir hareket meydana getirebilecek bir sebepin varedilmesi.Bu sebep,aletin alt tarafında belli bir genişliği bulunan bir deliğin açılmasıdır.Bu delikden su damladıkça suda bir hareket meydana gelir.Su,bu hareketi yüzeye (suyun yüzüne) iletir.Böylece suyun yüzeyi titreşir.Bu titreşim (hareket) suyun yüzeyinde duran içi boş kaba geçer.Kabın titreşmesi sonucunda ip hareket eder. İpdende,üzerinde küre bulunan kaba geçer ve dolayısıyla küre hareket edip oynar.Nihayet su tükenince küre tasın içine düşer ve neticede tınlama hasıl olur.Bu tınlama,onu işitenlere vaktin geldiğini hatırlatır.Duyanlar kalkarlar,Abdestlerini alıp namazlarını kılarlar.İşte bütün bunlar belli bir takdir-tayin neticesinde olur.Hepsinin vukuuna ilk sebep ilk harekettir.Bu,suyun,bir ölçü ve hesap sonucu tayin olunmuş hareketidir.

Görülüyor ki;zincirleme hareketlerin meydana gelebilmesi için,aletin bazı esas parçalarının mutlaka bulunması lazımdır.Ayrıca,bir hareketten diğer bir hareketin hasıl olabilmesi için,aletin ölçülü ve hesaplı hazırlanması gerekir.Her hareketin tam zamanında vuku bulabilmesi,hiç bir hareketin ne zamanında önce ne de zamanından sonra vaki olabilmesi için bu şarttır.İşte kainatta vuku bulan hadiseler de buna benzer.Her hadise,eceli geldiği,yani vukuuna sebep olacak bir şey hazır olduğu zaman,hemen vuku bulur.Ne vuku bulacağı zamandan bir an öne geçer,ne de geri kalır.Bütün bunlar malum ve muayyen bir takdir iledir.Tıpkı yukarıdaki saat misalinde olduğu gibi.

  • Haricen Not=Yukarıdaki açıklama belki karışık gelebilir.Ancak ikinci bir hareketin vuku bulabilmesi için birinci harekete ihtiyaç vardır. Birinci hareketin vuku bulabilmesi içinde yukarıdaki saat misalinde olduğu gibi esas parçalara ihtiyaç vardır.Her ne kadar Aallah’ın rahmetinden ümit kesilmeyecek olsada Rahmetinden umutvar olabilmek için (reca) emir ve yasaklarına mümkün mertebe uymak lazım.

Kaynak= İmam Gazali / İlahi Ahlak / bkz:181…183

Okuduğunuz Makaleyi Paylaşmak İster Misiniz?
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.