İnsanları Kötülükten Alıkoymak

Kur’an mesajlarının tümü,insanın yaşadığı evrende hemcinslerinin ve diğer bütün varlıkların hukukunu gözeterek insanca bir hayatı tercih etmesine yöneliktir.Bir başka ifadeyle Kur’an,insanın inandığı ve ibadet ve muamelat olarak tatbik etmesi gereken değerlerin, sosyal hayata da yansıtılmasını yani ahlaki erdemlere dönüştürülmesini ister.

İslam toplumunda her birey,iyiliğin yaygınlaşması ve kötülüğün önlenmesine kendi ölçüsünde katkıda bulunmakla yükümlü kılınmıştır. Bu ilkeye ’emr bi’l-ma’ruf nehyi ani’l-münker’ yani Allah’ın iyi ve güzel olarak bildirdiklerini emretmek,kötü ve çirkin olarak gördüklerinden ise alıkoymaya çalışmak denilmiştir.Bu görev her müslümanın toplum içindeki konumuna,maddi ve manevi gücüne göre katılacağı bir sorumluluktur.
İyiliği emretmek ve kötülükten alıkoymak çok önemli bir görevdir.

Fakat bu sorumluluk rastgele,herkesin kendi kafasına veya kanaatine göre değil;ya merkezi otorite tarafından belirlenen kişilerce yürütülür veya müminler bunu,ferdi çabalardan ziyade kollektif faaliyetlerle gerçekleştirmelidir.Aksi takdirde kargaşa ve fitne çıkar.Mü’minler tüm insanlığı doğru ve iyi olana çağırmalıdır.Toplum denen insan örgütlenmesinin bir diğer amacı da Allah’ın dininin uygulanmasıdır.Bu kural,Kur’an ifadesiyle ‘yeryüzüne salih kulların hakim olmasını’ sağlamak için konulmuştur (Nur’55).Hz Peygamber bu görevin önemini ve kapsamını şu ifadelerle dile getirmektedir.’Allah’a yemin ederim ki ya iyiliği emreder kötülüğe engel olursunuz ve zalimin iki elini tutup onu hakka çevirir,doğruluğa zorlarsınız veya (bunu yapamazsanız) Allah iyilerinizin kalplerini de kötülerinkine benzetir ve daha önce İsrailoğulları’na olduğu gibi size de lanet eder’.

Çünkü kötülükler gizli yapılırsa bundan yalnız onu yapan zarrar görür,fakat açıktan ve toplumsal bir boyut kazanarak yapılır da karşı çıkılmazsa bu bütün topluma zarar verir.Kur’an bu konuya o kadar önem verir ki,savaş zamanlarında bile dinde uzman bir topluluğun savaşa katılmayıp,ülkede emr bi’l-ma’ruf nehyi ani’l-münker faaliyetini sürdürmesini öngörür (Al’i İmran’104).Çünkü iyiliği emredip kötülükten sakındırmak,hak inançların kalplere yerleşmesine engel olan durumları ortadan kaldırır.

İslam’ın dikkat çektiği hususlardan biri de yapılan kötülüklerin aleni yapılmaması ve açığa vurulmamasıdır.Peygamberimizden konuyla ilgili olarak şu rivayet yapılmıştır:’Ümmetimin hepsi affolunmuştur,yalnız açıktan açığa günah işleyenler müstesna.Açık günahlardan biri de :Kul geceleyin bir günah işler.Sonra Rabbi o günahı örtbas ettiği halde sabaha erer.Fakat kul,Ey filan! Ben dün gece şöyle şöyle yaptım diye söyler.Halbuki kendisi,Rabbi onun günahını örtbas ederek gecelemişti.Rabbi onun günahını örttüğü halde gecelerde, sabahlayınca Allah’ın örttüğünü açar.

İslam toplumunda olumsuzlukların giderilip bunların yerine hayırlı faaliyetlerin yerleştirilmesi çok öenmli imanı ve ahlaki bir sorumluluktur.Çünkü Kur’an’a göre ‘bir toplum kendi özündeki (iyi veya kötü) nitelikleri değiştirmediği sürece,Allah onların durumunu değiştirmez (Ra’d’11).Kur’an İsrailoğullarından küfre sapanların hem Davud’un,hem de Meryem oğlu İsa’nın lisanı ile lanetlendiklerini bildirir.Bunun nedeni olarak,onların inkar ve isyan etmeleri,hakkın sınırlarını aşmaları ve yaptıkları kötülüklerden birbirlerini vazgeçirmeğe çalışmamaları olduğunu bildirir (Al’i İmran’78-79).

Hz Peygamber kötülükten alıkoymanın gerekliliğini şu çarpıcı ifadelerle dile getirmiştir:’Sizden her kim yanlış (çirkin/gayrimeşru) bir durum görürse ona derhal eliyle müdahale edip değiştirsin.Eğer eliyle değiştirmeye güç yetiremezse,diliyle yani sözlü olarak müdahale etsin.Buna da güç yetiremezse kalbiyle protesto etsi;zira iman etmiş olmanın asgari gereği budur’.

Allah,toplumun tümünün olmasa bile,bir kesiminin sosyal denetim ve uyarı vazifesini üstlenmesini öğütlemektedir.’Sizden hayra çağıran ,iyiliği emredip kötülüğü engelleyen bir topluluk bulunsun (Al’i İmran’104).Fertlerin birbirleriyle yardımlaşmaları,sadece iyilik ve güzellikleri gerçekleştirmekle değil,çirkin,kötülük,haksızlık,zulüm,ikiyüzlülük ve riyakarlığın engellenmesi biçiminde de olmalıdır.Nitekim Hz Peygamber ‘Zalim de olsa,mazlum da olsa kardeşine yardım et’.Sahabe;Ey Allah’ın Resulü! Zulme uğrayana yardım edebiliriz,fakat zalime nasıl yardım edebiliriz’ dediklerinde Hz Peygamber ‘Zalimin zulüm işlemesine engel olarak (yardım edebilirsiniz)’ diyerek konunun farklı bir boyutuna dikkatleri çekmiştir.

Evrenin yaratıcısı olan Rabbimize durduğumuz derin saygıyı,sadece belli amelleri yaparak ve belli sözleri söyleyerek gösteremeyiz.

Yaşamımızı Allah’ın emirlerine uygun yönlendirerek yaparız.Tek başına kalmış bir Müslüman,Allah’a isyan edenlerle mücadele edemez.Allah’ın itaatkar kulları biraraya gelerek kolektif güçleriyle bu isyana karşı durmalı ve Allah’ın kanunlarını uygulama çabasında olmalıdır.Namaz,oruç,zekat ve hac gibi ibadetler,bize İslam kardeşliğinin kollektif gücünü göstermektedir.
İslam,insanların doğuştan ve sonradan kazandıkları hakların korunmasına çok önem vermiştir.Yaşama hakkı başta olmak üzere,inanç,mal mülk edinme,güvenlik,akıl ve ruh sağlığının korunması gibi hakların muhafazasını her şeyin üstünde tutmuştur.İslam,toplumsal ilişkilerin sağlıklı biçimde korunabilmesi için,insan ilişkilerini ‘hak’ mefhumu üzerine oturtmuştur.Hakk,sadece hukukun konusu değil,aynı zamanda fıtri,insani ve ahlaki yükümlülükleri de bu kapsamına almaktadır.İslam’ın emirlerinin çoğunun insanı toplumsal hayatın içine girmeye yönelttiği görülür.İnsanın tüm ilişkileri,iki önemli bölüme ayrılır.

Birinci bölüm:İnsanın Allah ile olan ilişkileridir.Bu yaratılan-yaratıcı,yani Allah-kul ilişkisidir ve bu hukukullah diye adlandırılır.

İkinci bölüm ise:İnsanın insanla ve diğer canlılarla olan ilişkileridir.Buna da hukuk’l-ibad yani kul hakları denir.


Kaynak= Diyanet İşleri Başkanlığı / Kur’an’ın Nüzülünün 1400. Yılı Anısına Diyanet İlmi Dergi Kur’an Özel Sayısı / bkz:700…702

Okuduğunuz Makaleyi Paylaşmak İster Misiniz?
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.