İlimlere Göre Kalbin Durumu

Bil ki,ilimlerin mahalli kalptir.burada kalpten kastımız bütün uzuvları idare eden ve bütün uzuvlar tarafından kendisine itaat ve hizmet edilen latifedir.Kalp,ilme konu olan nesnelerin hakikatlerine nispetle varlıkların suretleri yanındaki aynaya benzer.Her varlığın bir sureti vardır ve söz konusu suretin misali aynada iz bırakır ve görünür.Aynı şekilde,ilme konu olan her malumun bir hakikati vardır.Bu hakikat onun suretidir ve bu suret kalp aynasında iz bırakarak orada görünür.Nasıl ki ayna başka şey,şahısların suretleri başka şey ve o şahısların aynadaki görüntüleri başka bir şeyse burada da üç husus söz konusudur.Kalp,eşyanın hakikatleri ve bu hakikatlerin kalpte görünen suretleri.

Alim,eşyanın hakikatlerinin misalinin içerisinde bulunduğu kalpten ibarettir.Malum (ilme konu olan nesne) eşyanın hakikatlerinden ibarettir.İlim ise misalin aynada görünmesidir.Nasıl ki tutma fiili,el gibi bir tutana,kılıç gibi tutulan bir şeye ve kılıç ile el arasında kılıcın ele girmesiyle kurulan ilişkiye ihtiyaç duyuyor ve buna tutma deniliyorsa,malumun mislinin kalbe ulaşması da ilim adını alır.

Daha önce hakikat ve kalp mevcut olduğu halde ilim elde edilememişti.Çünkü ilim,hakikatin kalbe ulaşmasından ibarettir.Tıpkı kılıç ve elin mevcut olmasına rağmen alma ve tutma nitelemesinin,kılıcın ele girmemiş olmasından dolayı ortada bulunmaması gibi.Ancak tutma,kılıcın bizatihi ele girmesinden ibarettir.Malum da bizatihi kalpte ortaya çıkmaz.Ateşi bilen kişinin kalbinde ateş bizatihi bulunmaz.Ancak kalpte bulunan şey,ateşin suretinde mutabık olan tarifi ve hakikatidir.Bundan dolayı onu ayna ile temsil etmek daha doğru oldu.Çünkü insanın bizatihi varlığı aynada görünmez.Aynada görünen şey onun varlığına mutabık olan misaldir.Aynı şekilde malumun hakikatine mutabık olan misalin kalpte görünmesine ilim adı verilir.

Suretin Aynada Görünmesi Şu Beş Şeyden Dolayı Mümkün Olmaz.

1- Yuvarlatılıp şekile sokulmadan ve parlatılmadan önceki demir cevheri gibi aynanın suretinin noksan olması

2- Şekil tam olsa bile yüzeyinin kırlı,paslı ve isli olması

3- Suretin aynanın arkasında bulunması örneğinde olduğu gibi,aynanın suretin bulunduğu yönden başka bir tarafa çevrilmiş olması

4- Ayna ile suret arasında bir perdenin bulunması

5- Aynanın,suretin bulunduğu tarafa döndürülmesini imkansız kılacak şekilde,aynada görünmesi istenen suretin bulunduğu yönün bilinmemesi

İşte kalp,her şeyin hakikatinin içerisinde görünebileceği istidada msahip bir aynadır.

Şu beş sebepten dolayı kalpler ilimden yoksun kalmıştır

1- Çocuğun kalbi örneğinde olduğu gibi,zatındaki bir noksanlık.Bu kalbin noksan olmasından dolayı malumlar onda tecelli edip görünmezler

2- Arzuların çok olmasından doaalyı kalbin üzerinde birikmiş olan kir,pas ve is.Çünkü bunlar kalbin saflığını ve parlaklığını bozarak karanlığının ve biriken kirlerinin miktarı nispetinde hakkın görünmesine engel olur

3- Kalbin,görünmesi istenen hakikatin bulunduğu yönden başka bir yöne dönük olması.Allah’a itaatkar salih bir kimsenin kalbi her ne kadar safi olsa da hak açık bir şekilde orada belirmez.Çünkü o hakkı istememiş ve aynasını istenen şeyin yönüne doğru döndürmemiştir.Aksine,bu kimse geçim vasıtalarını hazırlama çabasına veya bedeni ibadetlere dalıp gitmiştir.Böyle birisi düşüncesini gizli ilahi hakikatlere yöneltmez.Hal böyle olunca da ancak düşünmekte olduğu şeyi kalp aynasında görebilir.

4- Perde.Şüphesiz ki Allah’a itaat eden,arzusunu yenmiş ve düşüncesini herhangi bir hakikate odaklamış olan kimseye de bazen bunlar görünmez.Çünkü bu kişi,çocukluğundan beri taklit yoluyla öğrenmiş olduğu bir inanç sebebiyle bundan perdelenebilir.Kelamcıların ve mezhepler konusunda mutaassıp olanların,hatta salihlerin çoğu bu yüzden perdelenmişlerdir.Çünkü onlar,kalplerinde kök salmış olan taklidi inançlar sebebiyle perdeli hale gelmişler,böylece söz konusu inançlar onların hakikatlerini idrak etmesine perde olmuştur.

5- İstenen şeyi bulmayı sağlayan yönü bilmemek.Şüphesiz ki ilim talibinin bilinmeyeni öğrenebilmesi ancak istediği şeye uygun olan ilimlerin tezekkür etmesiyle olur.Söz konusu ilimleri tezekkür edip onları kendi nefsinde alimlerin tasarlama yöntemleri vasıtasıyla bileceği şekilde özel bir sıralamaya tabi tuttuğu zaman istediği şeyi bulmuş ve onun hakikati kalbine tecelli etmiş olur.Fıtri olmayan,sonradan elde edilmek istenen ilimler ancak önceden var olan bilgiler ağı vasıtasıyla elde edilebilir.Hatta her ilim ancak daha önce öğrenilmiş ve özel bir şekilde birbirine bağlanmış ve eşleşmiş olan iki ilim sayesinde elde edilebilir.Söz konusu iki ilim eşleşip birleşmesinden tıpkı erkek ve dişinin birleşmesinden yavrunun meydana gelmesi gibi üçüncü bir ilim meydana gelir.Bu,usulleri ve birleşmenin nasıl olduğunu bilmeme ilmin öğrenilmesine engel olur.

Buna,insanın aynada sırtını görmek istemesini örnek verebiliriz.İnsan aynayı yüzünün hizasına kadar kaldırsa onu sırtı yönüne hizalamış olmaz ve sırtını göremez.Aynayı arkasına doğru ve sırtı yönüne hizalamiş olmaz ve sırtını göremez.Aynayı arkasına doğru ve sırtı hizasına kaldırsa aynayı gözünden uzaklaştırmış olur ve bu durumda ne aynayı ne de oraya yansıyan sırtının görüntüsünü görebilir.O zaman arkasına dikeceği ikinci bir aynaya ihtiyacı olur.Bu ayna diğerinin tam hizasında ve gözünün göreceği şekilde konumlanır.Böylece sırtının görüntüsü sırtı hizasında olan aynaya yansıdıktan sonra gözünün hizasında bulunan ikinci aynaya yansır ve bu şekilde göz sırtının suretini görmüş olur.Aynı şekilde,ilimleri elde etmenin de bir çok hayret verici yöntemleri vardır ve bu yöntemlerde bizizm ayna hakkında zikrettiğimiz şeylerden daha hayret verici saçmalar ve çarpıklıklar mevcuttur.Söz konusu sapmaların üstesinden gelme yollarını bilenler ise pek azdır.

Buraya kadar anlattıklarımız,kalplerin işlerin hakikatlerini öğrenmelerine engel olan sebeplerdi.Yoksa her kalp fıtratı gereği hakikatleri bilmeye elverişli olarak yaratılmıştır.Çünkü kalp rabbani ve şerefli bir şey olup bu özelliği ve şerefi sebebiyle alemin diğer cevherlerinden ayrılmaktadır.Bu özelliği sebebiyle göklerin,yerin ve dağların taşıyamadığı yüce Allah’ın emanetini yüklenebilmiştir.

Söz konusu ettiğimiz emanet,marifet ve tevhiddir.Her insanın kalbi bu emaneti taşımaya müsaittir ve aslen buna gücü yeter.Ancak yukarıda zikrettiğimiz sebepler,kalbin bu emanetin yükünü taşımasına ve tahkikine ulaşmasına engel olmaktadır.İşte bundan dolayı Hz Peygamber (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

Her doğan çocuk İslam fıtratı üzerine doğar.Ancak anne ve babası onu Yahudi ve Hıristiyan yapar.

Bu tecellinin ve imanın üç mertebesi vardır

1- Avamın ilk dönemlerindeki iman ki bu sadece taklitle yetinenelrin imanıdır

2- Alimlerin delille elde ettikleri iman

3- Yakin sahiplerinin imanı.Yakin,sonradan öğrenilen bilgilerin en önemlisidir.

Şimdi bu mertebeleri bir çrnekle açıklayalim.Örneğin Zeyd’in evde olduğuna dair inancının üç derecesi vardır.

Birinci Derece : Doğru sözlü olduğunu daha önceden tecrübe ettiğin ve yalan söylediğini hiç duymadığın bir kişinin sana Zeyd’in evde olduğunu söylemesi.Bu durumda kalbin ona inanır ve güvenir.Bu,mücerret taklitle gerçekleşen imandır ve avamın imanı böyledir.

İkinci Derece : Zeyd’in evden ve duvarların ardından gelen sesini işitmen ve böylece onun evde odluğunu anlaman.Bu inanç,başkasının haber vermesiyle varolan inançtan daha kuvvetlidir.Bu,delile dayalı imandır ve seslerin birbirine benzemesi sebebiyle hata payı vardır.

Üçüncü Derece : Eve girerek Zeyd’i gözünle görmen gerçek bilgidir.Bu,sıddıkların ve Allah’a yakın olanların ende ettikleri bilgidir.Bu makamda bulunanlar bilgilerinin miktarı ve keşiflerinin dereceleri itibariyle birbirlerinden farklı yerlerde bulunurlar.Zeyd’i güneş doğarken yakından görmen ve başka bir kişinin onu akşam vakti uzaktan görmesini buna örnek verebiliriz.Zeyd’i akşam vakti uzaktan gören kişi kesin bilgi (yakin) sahibi olmakla birlikte onun suretinin saklı tarafını açık bir şekilde göremez.



Kaynak : İbnü’l-Cevzi / Minhacü’l-Kasıdin Ve Müfidü’s-Sadıkin / C: I / bkz : 579-582

Okuduğunuz Makaleyi Paylaşmak İster Misiniz?
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.