Helal Ve Haramın Dereceleri

Bil hi,helal malın hepsi tayyip ve temizdir.Ancak bunların bazısı diğerlerinden daha temizdir.Haramın da hepsi pistir.Ancak bazı haramlar diğerlerinden daha pistir.Tabip her tatlı çeşidinin hararet ihtiva ettiğini söyler.Bununla beraber der ki : bu birinci derecede,şu ikinci derecede,şu üçüncü derecede ve şu da dördüncü derecede hararet ihtiva eder.Bunu,bu bapta zikredeceğimiz şeyde örnek olarak alarak deriz ki,haramdan sakınmak dört derecedir:

1- Adil Kimselerin Sakınması : Burada sakınılması gereken fiil işlemek fasık olmaya,adalet sıfatının düşmesine,isyankar olmaya ve cehennem ateşine maruz kalmaya sebep olur.Burada sakınılması gereken,fakihlerin vermiş oldukları fetvaların haram kıldığı şeylerdir.

2- Salih Kimselerin Sakınması : Burada sakınılması gereken,zahirine bakarak müftünün ruhsat vermiş olmasıyla beraber haram olma ihtimali bulunan şeylerdir.Genel olarak bu tür şeylerin helal olup olmaması şüphelidir

3- Fetvanın haram kılmadığı ve helal olması hakkında şüphe bulunmayan fakat bununla birlikte harama sebep olmasından korkulan şeylerdir.Bu,hakkında beis olmayan bir şeyi,beis olan bir şeye düşmekten korkarak terk etmektir.

4- Aslen hakkında beis olmayan ve bir beise sebep olmasından da korkulmayan ancak Allah’a ibadet etmede kuvvet kazanma riyeti olmadan,Allah rızası gözetilmeden alınan veya elde edilmesini kolay hale getiren vasıtaların birinde mekruhluk veya masiyet bulunan şeylerdir.Bu tür şeylerden sakınmak sıddıkların sakınmasıdır.

Yukarıda özet olarak verdiğimiz maddeleri bazı örnek ve olaylarla açıklayalım :

İlk derecede sözünü ettiğimiz haram,adalet sıfatını korumak ve fasıklık niteliğini reddetmede sakınılması şart olan haramdır.Bu haram çeşidi de pis olmakta derece derecedir.Fasit bir akitle elde edilen şey haramdır.Ancak zorla gaspedilen şeyin haramlığı derecesinde değildir.Zorla gaspedilen şey daha ağır bir haramdır.Çünkü onda şeriatın para kazanma hususunda koymuş olduğu kuralları terk etmek ve başkasına zarar vermek söz konusudur.Fasit olan akitlerde ise sadece taabbüt yolunu terk etmek vardır.Sonra bu konuda taabbüt yolunu terk etmek,faiz muamelesinde taabbüt yolunu terk etmekten ehvendir.Haramlar arasındaki bu farklılıklar,Tövbe bölümünde küçük günah ile büyük günah arasındaki fark anlatılırken gleceği üzere,şeriatın daha şiddetli azap ve tehdit uyarısında bulunmasından anlaşılmaktadır.Hatta fakir,salih veya yetim birinden haksız bir şekilde mal almak kuvvetli,zengin ve fasık birinden bu yolla mal almaktan daha pistir ve daha ağır bir haramdır.Çünkü zarar ve eziyet vermenin dereceleri,zarar ve eziyet verilen şeye göre değişir.Bu anlattıklarımız,gafil olunmaması gereken pisliklerin ayrıntıları hakkındaki inceliklerdi.

Asilerin dereceleri farklı olmasaydı cehennemin derekeleri farklı olmazdı.Haramın daha şiddetli olmasına sebep olan hususları anladıysan onu üç veya dört dereceyle sınırlandırmaya ihtiyacın olmaz.Çünkü bu,istediği gibi davranıp arzusuna göre hareket etme yerine gçer.Bu durumda böyle bir sınırlandırmanın pratik bir faydası olmaz.Haramlık derecelerinin pis olmakta birbirinden farklı olmalarını sana gösteren şeylerden biri de birdenf azla haramın söz konusu olması ve birinin diğerlerine tercihi hakkında ileride değineceğimiz hususlardır.



Kaynak :İbnü’l-Cevzi / Minhacü’l-Kasıdin Ve Müfidü’s-Sadıkin / C:1 / syf : 384-385