Hac İbadetinin Sıhhat Şartları

Yapılacak haccın sahih,yani geçerli olabilmesi için şu üç şartın bulunması gerekir;

*Hac Yapmak Niyetiyle İhrama Girmek

*Hususi (Özel) Vakit

*Hususi Mekandır

İhram : İhram sözlükte ‘haram etmek,kendini mahrum bırakmak’ anlamına geldiği gibi,’tazim edilmesi gereken zamana veya makama girmek ve bunlara saygı duymak’ manasına da gelir

Terim olarak ihram;’hac ya da umre yapmaya niyet eden kimsenin başka zamanlarda işlemesi mübah olan bazı fiil ve davranışları,hac veya umrenin rükünleri tamamlanıncaya kadar kendisine haram kılması demektir’

Diğer zamanlarda helal olan bazı fiiller,ihramlı için yasak hale gelir.Kılık kıyafet,cinsel hayat ve avlanma ile ilgili olan bu yasakların ihlali;yasağın cinsine ve ihlal şekline göre değişen cezaları gerektirir.Bu cezalar kurban kesmek,sadaka vermek ve oruç tutmaktan ibarettir.İhrama girmenin gereklerinden biri olarak örtünülen havlu ve benzeri dikişsiz kıyafete de halk arasında ihram denilmektedir.İhram;niyet ve telbiye ile birlikte bu örtüye bürünmekle gerçekleşir.

İhramın Rükünleri : Hanefi mezhebine göre ihramın iki rüknü vardır.Niyet ve telbiye.Bunlardan birisini terk eden kimse ihrama girmiş olmaz.

Niyet,eda edilecek haccın türüne veya umre yapmaya karar vermektir.Niyetin yeri kalbtir.Kalben gafil olmamak şartıyla niyeti dil ile ifade etmek de müstehaptır.Şayet yapılacak hac,yapılış şekli itibariyle Temettu haccı ise şöyle niyet edilir:’Allah’ım senin rızan için umre yapmak istiyorum,bunu bana kolaylaştır ve kabul eyle’.Niyet edilip telbiye söylenince ihrama girmiş olur.

Telbiye

Şu Duayı Okumaktır : ‘Allah’ım! Emrine amadeyim,davetine icabet ettim geldim Allah’ım.Yeter ki sen emret.Emrine itaat ederek Sana yöneldim Allah’ım.Senin ortağın yoktur.Elbette ki hamd Sen’in,nimet Sen’in,mülk de Sen’indir.Senin şerikin yoktur’

Telbiyeyi ihama girerken bir defa söylemek farz,zaman zaman da sesli bir şekilde tekrar etmek ise sünnettir.Kadınlar gerek telbiyede gerekse diğer dua,zikir ve tesbihlerde seslerini fazla yükseltmezler.

İhrama Girme Zamanı

Hac ayları girmeden hac menasikinden hiçbir şey yapılamaz.Hanefi mezhebine göre,henüz hac ayları başlamadan ihrama girmek mekruh olmakla birlikte caizdir.Çünkü ihram,haccın rüknü değil sıhhat şartıdır.Diğer ibadetlerde olduğu gibi şartın yerine getirilmesi için vaktin girmesi gerekmez.

Şafii mezhebinde ise ihram şart değil rükün sayıldığından hac aylarından önce,hac için ihrama girilemez.Hac aylarından önce ihrama girildiği takdirde,bu ihram umre ihramı olur.Umre yapmak için özel bir vakit olmadığından umre için her zaman ihrama girilebilir.

İhrama Girme Yerleri

Mikat:İhrama girme yeri ve zamanı demektir.Terim olarak ise Mekke çevresinde,çeşitli bölgelerden hacca gelenlerin ihrama girecekler özel mekanları ifade eder.

Kur’an-ı Kerim de Kabe’ye ‘el-Beytül-Haram (Maide’2)’ çevresindeki mescide ise ‘el-Mescidü’l-Haram (İsra’1)’ bu mescidin be Kabe’nin içinde bulunduğu Mekke şehrine ‘Harem (Kasas’57)’;(Ankebut’67)’ demek suretiyle Kabe ve çevresindeki bölgeyi ‘saygı ve hürmete layık’ sözüyle tavsif etmiştir.Kabe’nin çevresini kuşatan mekanlar yakından başlamak üzere ‘Harem’,’Hill’,’Afak’ olmak üzere üç bölgeye ayrılmıştır.Hac ve umreye niyet edecek kimselerin bu bölgelere göre durumları değişiklik arz eder.

Harem Bölgesi

Mekke ile çevresinde,bitkileri kesilmemek,yeşiline dokunulmamak ve av hayvanlarına zarar vermemek,canlılarına ilişmemek üzere sınırları Hz Cebrail’in göstermesi ile Hz İbrahim tarafından belirlenmiş,daha sonra Peygamber Efendimiz tarafından yenilenmiş olan emniyet ve güvenin hakim olduğu bölgedir.

Mekke ahalisi hac için Harem sınırları içinde,umre için bu sınırların dışına yani Hill bölgesine en yakın olan Ten’im veya Arafat’a çıkarak ihrama girerler.

Hill Bölgesi : Harem bölgesi ile Mikat mahalleri arasındaki bölgedir.Bu bölgede yaşayanlar harem bölgesi sınırları dışından,bulundukları yerden ihrama girerler.

Afak Bölgesi : Harem ile Hill bölgelerinin dışındaki yerlere Afak denilir.Afak bölgesinden Mekke veya Harem bölgesine geleceklerin ihramsız geçmemeleri gereken beş nokta Peygamber Efendimiz (s.a.v) tarafından tespit edilmiştir.Afak bölgesinde ikamet edenlere ‘afaki’ tabir edilir.

Mekke-i Mükerreme’ye veya Harem Bölgesine Gelenlerin İhramsız Geçemeyecekleri Beş Bokta Şunlardır;

Zülhuleyfe = Mekke veya Harem’e,Medine yönünden gelenlerin mikatı olup,Medine’ye yaklaşık 10 km,Mekke’ye ise 450 km mesafededir. Mekke’ye en uzak mikat bu mikattır.Peygamber Efendimiz veda haccı yapmaya niyet ettiklerinde bu mikatta ihrama girmişlerdir.

Cuhfe (Rabiğ) = Mısır ve Suriye istikametinden gelen ziyaretçilerin mikatıdır.Mekke’ye yaklaşık 187 km mesafededir.

Zatüırk = Irak yönünden gelenlerin mikatı olup 94 km uzaklıktadır.

Yelemlem = Yemen ve Hindistan tarafından gelenlerin mikatı olup,Mekke’ye 54 km mesafesi ile en yakın mikat olma ünvanını taşımaktadır.

Karnü’l-Menazil = Necid ve Kuveyt istikametinden gelenlerin mikatıdır.Mekke’ye uzaklığı 96 km’dir.

Hava yoluyla Cidde’ye gelenlerin ise,geldikleri yöndeki mikat hizasını geçmeden uçakta ihrama girmeleri gerekir.Ancak uçakta ihrama girmeleri zor olacağından,hava limanında ihrama girmeleri daha doğru bir uygulama olsa gerekir.

Harem Bölgesine İhramsız Girmemek

Her ne maksatla olursa olsun uzaklardan gelip de doğrudan Harem bölgesine,mesela Mekke’ye gidecek olan afakilerin,mikat sınırını geçmeden ihrama girmeleri gerekir.Afaki,Mekke’ye mikat sınırları dışından gelen kimse demektir.İhram,bu kutsal bölgeye saygı için vacip kılınmıştır.Bu konuda hac ve umre için gelenler ile ticaret,ziyaret veya tedavi gibi başka maksatlar için gelenler arasında fark yoktur.Bunlar hac ve umre yaptıktan sonra ihramdan çıkarlar.Herhangi bir sebeple mikat sınırları dışında bulunan Hill ve Harem bölgeleri halkı da aynı hükme tabidir.

Şafii mezhebinde,hac ve umre kastı olmadıkça uzaklaran gelenlerin (afaki) Harem bölgesine ihramsız girmeleri vacip değil,müstehaptır.

Hill bölgesi halkı hac veya umre yapmayacakları zaman,Harem bölgesine ihramsız girip çıkabilirler.Harem bölgesinde bulunan kimseler ister Mekkeli,isterse uzaklardan gelenlerden olsun,Hill bölgesine -mesela Cidde’ye- gittiklerinde,harem bölgesine ihramsız dönebilirler. Doğrudan Harem bölgesine gitme niyeti olmaksızın hill bölgesindeki herhangi bir yere mesela,Cidde’ye gidecek olan afakilerin,mikat sınırını ihramlı geçmeleri gerekmez.Bunlar daha sonra Harem bölgesine,mesela Mekke’ye gitmek isterlerse,Hill bölgesinde oturanların hükmüne tabi olurlar.Hac veya umre kastı yoksa Harem bölgesine ihramsız girerler ve isterlerse Kabe’yi ihramsız tavaf ederler.

Medine ziyaretini hacdan önce yapmak için mikat sınırını ihramsız geçenler,Cidde’ye indikten sonra önce Mekke’ye gitmek mecburiyetinde kalırlarsa,Cidde’de Harem bölgesi sınırını geçmeden ihrama girerler.

Hususi (Özel) Vakit : Haccın farzlarını yarını ihrama girme,Arafat Vakfesi ce ziyaret tavafını kendileri için belirlenmiş vakitlerde eda etmek haccın sıhhatinin (geçerli olmasının) şartıdır.

Hac menasiki,Şevval,Zilkade aylarının tamamıyla,Zilhicce ayının ilk on günü içinde eda edilir.Bu aylardan önce hac menasikine başlanmaz.Hac menasikinden her birinin (vakfe,tavaf,say,şeytan taşlama) bu aylar içinde belirlenen vakitlerde yapılması gerekir,aksi halde sahih (geçerli olmaz)

Hususi Mekan : Haccın farzlarının hususi mekanlarda yerine getirilmesi gerekir.Bu da Arafat vakfesinin Arafat sınırları içinde ve tavafın da Kabe’nin etrafında ve mescidin sınırları içinde yapılması demektir.



Kaynak= Akademi Araştırma Heyeti / Bir Müslümanın Yol Haritası / bkz:524-531