Edep Ve Edep Çeşitleri

Edep



Yalnız sana ibadet eder ve yalnız senden yardım isteriz‘in mertebelerinden biri de edeb mertebesidir.

Allah Teala şöyle buyuruyor : ‘Ey iman edenler! Kendinizi,ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyunuz (1)’. İbn Abbas ve başkaları bu ayetten kastın ‘onları terbiye ediniz ve ilim öğreniniz’ olduğunu söylüyor.Bu lafız bir araya toplamaya çağırıcı mahiyettedir.Edeb,kulda hayırlı huyların toplanmasıdır.Aynı kökten olan me’debe (ziyafet),insanların bir araya toplandıkları yemektir.

Edeb İlmi : Dili,hitabeti ıslah etmek ve sözü yerine isabet ettirmek,lafızları güzelleştirmek,hata ve sürçmeden korumaktır.Bu edeb ilmi genel edebin bir şubesidir.

Edeb İlminin Türleri

Edeb üç nevidir :

1- Allah’a karşı olan edeb,

2- Resulüne ve dinine karşı olan edeb ve

3Allah’ın yarattıklarına karşı olan edeb

Allah’a karşı takınılacak edeb de üç tanedir :

a- Allah’a karşı olan muameleyi korumak,ona haksızlik getirmemek

b- Allah’tan başkasına yönelmeyerek kalbini korumak

c- Allah’a isyan ettirecek şeylerden iradeni alıkoymak,korumaktır

Edeb İtibariyle İnsanlar Üçe Ayrılır

Dünya Ehli : Bunların edebi belagat ve fesahatte,ilimleri ezberlemekte,meliklerin gece sohbetlerinde ve Arab şiirindedir.

Din Ehli : Nefs ve beden terbiyesinde,dinin sınırlarını korumak ve şehvetleri terk etmektir

Seçkinler (Havas) Ehli : Bunların edebleri kalp temizliği,sırlara riayet,ahde vefa,vakti korumak,gönülden geçenlere az yönelmek,huzur vakitlerinde,yakınlık makamlarında ve talep yerlerinde güzel edebli olmaktır.

Sufilerden birisi demiştir ki :

Zahiren ve batınen edebe sarıl,zahirden kötü edeb yapan zahiren,batından kötü edebp yapan da batınen ceza görür.



Kaynak : İbn Kayyım El-Cevziyye / Medaricu’s Salikin – Kur’ani Tasavvufun Esasları – / bkz 803-807

(1- Tahrim 6)